WIM

Rozmowa z położną z Poradni Podstawowej Opieki Zdrowotnej WIM-PIB Eweliną Rusinek specjalistką pielęgniarstwa rodzinnego i certyfikowaną doradczynią laktacyjną — pytania kobiet, mam, nastolatek i przyszłych rodziców.

„Położna” wielu osobom kojarzy się wyłącznie z ciążą, porodem i noworodkiem. Tymczasem położna rodzinna może wspierać kobietę na wielu etapach życia – od dojrzewania, przez przygotowanie do ciąży, okres macierzyństwa, aż po menopauzę i profilaktykę zdrowia kobiecego.

Cześć, jestem Ewelina – pracuję w zawodzie położnej od 16 lat, swoją ścieżkę zawodową zaczęłam od
Oddziału Ginekologii i Patologii Ciąży, następnie przez 11 lat pracowałam na Sali Porodowej i Położnictwie,
prowadziłam również zajęcia w Szkole Rodzenia, a po przeprowadzce do Warszawy postanowiłam spróbować
swoich sił na Oddziale Intensywnej Terapii i Patologii Noworodka i Niemowlęcia gdzie pracuję do tej pory
a w Wojskowym Instytucie Medycznym – Państwowym Instytucie Badawczym pełnię funkcję położnej rodzinnej.

Na co dzień spotykam się z kobietami, które często nie wiedzą, że mogą zgłosić się do położnej nie tylko wtedy, gdy są w ciąży. Dlatego przygotowałam cykl najczęściej zadawanych pytań, aby rozwiać wątpliwości i pokazać,jak szeroka i ważna jest rola położnej rodzinnej.

Kiedy warto zgłosić się do położnej przed ciążą?

• omówić styl życia i dietę,
• sprawdzić wyniki badań,
• rozpocząć suplementację kwasu foliowego,
• porozmawiać o cyklu menstruacyjnym i płodności,
• przygotować organizm do ciąży.

Czy położna może pomóc w obserwacji cyklu?

Tak. Położna może wyjaśnić, jak obserwować cykl miesiączkowy, rozpoznawać dni płodne i zwracać uwagę na objawy, które warto skonsultować z lekarzem.

Jak prawidłowo obserwować swój cykl i rozpoznać dni płodne?

Obserwacja cyklu miesiączkowego pomaga lepiej poznać swój organizm i zwiększyć szanse na ciążę. Dni płodne przypadają zwykle około 5 dni przed owulacją oraz ok 24 godziny po owulacji.

Warto zwracać uwagę na:

• długość cyklu,
• charakter śluzu szyjkowego – w czasie płodnym staje się przezroczysty, rozciągliwy i przypomina białko jajka,
• wzrost libido,
• niewielki ból owulacyjny,
• zmianę temperatury ciała.

Regularna obserwacja przez kilka miesięcy pozwala lepiej przewidzieć moment owulacji. Warto pamiętać, że owulacja nie zawsze występuje dokładnie w połowie cyklu.

Czy są jakieś narzędzia do monitorowania owulacji?

Tak. Obecnie dostępnych jest wiele metod wspierających monitorowanie płodności:

• aplikacje do obserwacji cyklu,
• testy owulacyjne wykrywające hormon LH w moczu,
• pomiar podstawowej temperatury ciała,
• monitorowanie śluzu szyjkowego,
• monitoring owulacji wykonywany przez ginekologa w badaniu USG.

Największą skuteczność daje połączenie kilku metod. Testy owulacyjne są szczególnie pomocne przy nieregularnych cyklach.

Jakie podstawowe badania powinnam wykonać przed ciążą?

Przygotowując się do ciąży warto wykonać podstawowe badania oceniające ogólny stan zdrowia:

• morfologię krwi,
• badanie ogólne moczu,
• glukozę na czczo,
• lipidogram,
• oznaczenie grupy krwi i czynnika Rh,
• poziom żelaza i ferrytyny,
• witaminę D,
• cytologię,
• badanie piersi zgodnie z wiekiem i zaleceniami lekarza.

W niektórych przypadkach lekarz może rozszerzyć diagnostykę o dodatkowe badania.

Czy powinnam wykonać badania w kierunku chorób tarczycy?

Tak. Zaburzenia pracy tarczycy mogą wpływać na płodność, regularność cykli oraz przebieg ciąży. Najczęściej zaleca się: TSH, FT4, czasem FT3, przeciwciała anty-TPO i anty-TG. Szczególnie ważne jest to u kobiet z nieregularnymi miesiączkami, problemami z zajściem w ciążę, nadwagą, przewlekłym zmęczeniem lub rodzinną historią chorób tarczycy. Lekarz może również zlecić inne badania hormonalne, np. prolaktynę, progesteron, AMH lub badania w kierunku zespołu policystycznych jajników.

Czy starając się o dziecko muszę wykonać jakieś szczepienia?

Przed ciążą warto sprawdzić aktualność szczepień, ponieważ niektóre choroby zakaźne mogą być niebezpieczne dla rozwijającego się dziecka.

Warto zweryfikować odporność lub szczepienia przeciw:

• różyczce,
• odrze, śwince i różyczce (MMR),
• ospie wietrznej,
• wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,
• krztuścowi,
• grypie,
• COVID-19.

Jeśli konieczne jest wykonanie szczepionek żywych (np. MMR lub ospa wietrzna), zaleca się odczekanie około miesiąca przed rozpoczęciem starań o ciążę. W czasie ciąży zalecane są m.in. szczepienia przeciw grypie i krztuścowi zgodnie z aktualnymi rekomendacjami.

Jaką suplementację powinnam przyjmować przed ciążą?

Najczęściej zaleca się:

• kwas foliowy lub aktywne foliany – najlepiej rozpocząć minimum 3 miesiące przed ciążą,
• witaminę D,
• jod – jeśli nie ma przeciwwskazań ze strony tarczycy,DHA,
• żelazo – tylko w przypadku niedoborów.

Suplementację najlepiej dobrać indywidualnie po konsultacji z lekarzem lub położną.

Jeśli biorę leki na choroby przewlekłe, czy ma to wpływ na zajście w ciążę?

Niektóre leki mogą wpływać na płodność lub być niewskazane w ciąży, dlatego przed rozpoczęciem starań warto omówić wszystkie przyjmowane preparaty z lekarzem. Dotyczy to zarówno leków na receptę, jak i suplementów oraz preparatów ziołowych. Nigdy nie należy samodzielnie odstawiać leków przewlekłych. Często możliwa jest zmiana terapii na bezpieczniejszą dla ciąży.

Jaka dieta korzystnie wpłynie na zajście w ciążę?

Najlepiej sprawdza się dieta różnorodna, oparta na zasadach zdrowego żywienia.

Warto zadbać o:

• warzywa i owoce,
• pełnoziarniste produkty zbożowe,
• zdrowe tłuszcze,
• ryby morskie,
• odpowiednią ilość białka,
• regularne nawodnienie.

Warto ograniczyć:

• wysoko przetworzoną żywność,
• nadmiar cukru,
• alkohol,
• tłuszcze trans,
• nadmierną ilość kofeiny.

Utrzymanie prawidłowej masy ciała zwiększa szanse na owulację i zdrową ciążę.

W jaki sposób naturalnie mogę wesprzeć swoją płodność?

Płodność wspierają przede wszystkim codzienne nawyki:

• regularna aktywność fizyczna,
• zdrowa dieta,
• prawidłowa masa ciała,
• odpowiednia ilość snu,
• redukcja stresu,
• unikanie używek,
• regularne współżycie.

Warto pamiętać, że nie istnieją naturalne metody gwarantujące ciążę, ale zdrowy styl życia może poprawić funkcjonowanie układu hormonalnego i jakość komórek jajowych.

Jaki tryb życia powinnam prowadzić starając się o dziecko?

Starając się o ciążę warto:

• wysypiać się,
• ograniczyć stres,
• unikać palenia papierosów i alkoholu,
• utrzymywać regularną aktywność fizyczną,
• zadbać o zdrową dietę,
• ograniczyć przegrzewanie organizmu,
• regularnie wykonywać badania profilaktyczne.

Organizm warto traktować tak, jakby ciąża mogła rozpocząć się już w najbliższym cyklu.

Kiedy powinnam zacząć martwić się brakiem pozytywnego testu ciążowego?

U zdrowej pary ciąża może pojawić się nawet po kilku lub kilkunastu miesiącach regularnych starań.

Do konsultacji lekarskiej warto zgłosić się:

• po 12 miesiącach regularnych starań u kobiet poniżej 35. roku życia,
• po 6 miesiącach u kobiet po 35. roku życia,
• wcześniej, jeśli występują nieregularne cykle, brak miesiączki, endometrioza, choroby przewlekłe lub wcześniejsze problemy z płodnością.

Regularne współżycie oznacza zwykle kontakty seksualne 2-4 razy w tygodniu bez stosowania antykoncepcji.

W jaki sposób mężczyźni mogą zadbać o swoją płodność?

Przyszły tata powinien:

• unikać palenia papierosów i alkoholu,
• utrzymywać prawidłową masę ciała,
• zadbać o aktywność fizyczną,
• wysypiać się,
• ograniczyć stres,
• unikać przegrzewania jąder,
• leczyć choroby przewlekłe,
• stosować zdrową dietę.

W niektórych sytuacjach lekarz może zalecić badanie nasienia.

Czy picie ziół ma wpływ na zajście w ciążę?

Niektóre zioła są reklamowane jako wspierające płodność, jednak ich skuteczność często nie została jednoznacznie potwierdzona. Dodatkowo część preparatów ziołowych może wpływać na gospodarkę hormonalną lub wchodzić w interakcje z lekami. Dlatego przed rozpoczęciem stosowania ziół warto skonsultować się z lekarzem, położną lub farmaceutą.

Czy powinnam wykonać badania w kierunku chorób zakaźnych?

Tak. Diagnostyka przed ciążą pozwala zmniejszyć ryzyko powikłań.
Najczęściej wykonuje się badania w kierunku:

• HCV,
• HBV,
• kiły,
• toksoplazmozy,
• różyczki
• cytomegalii.

Zakres badań może zostać rozszerzony w zależności od sytuacji zdrowotnej pacjentki.